sigorta ve ahilik insan konusu223

sigorta ve ahilik insan konusu223

 Ulus’un Roma’daki zafer takında halâ bunların şeklini gj ' mümkündür
Hattâ Titus’un kunnay başkanı Tiberius Aleksander da Yahudi idi kadar Romalılaşmıştı ki, dininden bile çıkmıştı; Yahudi olduğunun soylçn^' sine bile tahammül edemiyordu. ^
YAHUDİ TAPINMASINDA BÜYÜK DEĞİŞME
Artık Yeruşalim’in tapmağı ortadan kalkmış olduğu için, YaW ibadetinde kendiliğinden, büyük bir değişme oldu: Şeriata^ yalnız Yeruşalim tapınağında kurban sunulabilirdi, bunu da ruhanî sınıfı dana getiren kâhinler ve tapınak hizmetlileri yaparlardı. Tapınak kalkınca sadece kutsal kitabm okunması ve dua kaldı. Bunun yeri de ve havralardı.

Zaten Kudüs dışındaki Yahudiler, Akdeniz çevresinde böyle birçok‘Öğ,j. nim Evleri’ kunnuşlardı. Burada, bizim softa deyimini kullandığımızinsaaij, ra benzeyen, her .şeyi Kutsal Kitabın emirlerine uydurmaya çalışan Hahamij, bulunmaktaydı. Bunlara farizî (ferisî; sg)’ler (Arami dilinde aynlar anlaniııuj adı veriliyordu. Sonradan bu deyim ‘Mürai’ anlamında kullanılmıştır. Yabuj ! dininin, Yahudi düşüncesinin ve Yahudi sofuluğunun tek mümessilleri olaıjj işte yalnız bunlar kaldı.
Romalılar, Yeruşalim'deki Yahudi toplumunu, eskisi gibi tanımakla de-vam ediyorlardı ve bunlann dinî geleneklerine, her dine karşı olduğu gibi, by. yük bir hoşgörürlük gösteriyorlardı. Artık tapmak olmadığı için, Yahudilersı-dece dua ediyorlar (..). Ağlama duvarı karşısında yas tutuyorlardı.
rtık Yahudilerin önderliğini eline almış olan smıf için en uygun dejim Lolarak ‘Ulema’ sözünü kullanabiliriz. Bunlara bilgin sıfatım veremeıii çünkü bütün bilgileri Tevrat ve Talmut içinde kalmaktaydı. YuhannanbenSk-kai, zamanının en ileri gelen din ulemasındandı. Farizî (Ferisî; sg) paıtisiniı önderlerindendi ve Sanhedrin’in üyesi idi (Yahudilerin önce Yenışalim’ıle, sonra Yamnia’da bulunan en yüksek dinî kurulu ve mahkemesinin adı budu, Bunun, hepsi din ulemasından olan 72 üyesi vardı).
Yeruşalim’in kuşatılması sırasında, aşırıların ve sosyal reformculannelııı den kurtularak Romalılara sığınmıştı. Titus ona, kıyıya yakın bir şehir olan Tamnia’da yer verdi. Yuhannan burada, Yeruşalim’de en yüksek mahkeiK görevini de taşıyan Sanhedrin’i, bir çeşit fetvahane ve din işlerinde en yisi mercii olarak yeniden ve gene 72 üyeli olay ğu (..).
/tma.on iki yıl kadar sonra Hadrian, Roma vilâyetlerini gezerken, Yeruşa-lıcı’inharabelerini görünce, burasını imar etmek istemişti. Burada artık Aelia Capiıolina adını alacak yepyeni bir şehir kurulacaktı. Eski Süleyman Tapına-jı'nınbulunduğu yere de Jüpiter Capitolinus adına bir tapınak yapılacaktı. Bu, Vahudiler için, Yahve ile olan andlaşmayı bozmakla birdi(..).
( Bu seferki isyanın başında Simeon Bar Kohba adında, gerçekten üstün bir I (dder bulunuyordu (..). Zamanının en bilgili ve en hatırı sayılan din bilgini ■ ibiaben Yosef bile, Farizî ibadet tarzının ortadan kalkması ve eski ibadetin j letnrcanlanması için uğraşan bu adamla işbirliği yapmış ve sonunda Roma-I lılariaıafından idam edilmiştirf..)
I Romalılar bütün memleketi taradılar; son mukavemet yuvası da M.S. 135 I de düştü. Simeon Bar Kohba, bu çarpışmada öldü. Romalıların Yenışalim’e J leıdikleri ceza, Kartaca’ya verilen kadar korkunçlu. Şehrin harabeleri yerle ’ biıedildi ve sabanla sürüldü.
Savaşın sonlarında komutayı bizzat eline almış olan Hadrian, plânlaşmış ' olan Aelia Capitolina’yı kurdu ve Siyon tepesi üzerine de Jüpiter tapınağı ya-I {aldı. Arlık bu şehre Yahudilerin girmesi idam cezasıyla yasaklanmıştı. Sade-I ceyılın bir gününde, bir zamanki tapınağın kalan tek duvarını ziyaret edebile-ceklerveorada ağlayabıleceklerdi. Yahudiliği yok olmadan koruyan, belki de, jeriatlannın yanı sıra bu ağlama duvarı’ydı; iki bin yıla yakın zaman onlar bu duvann dibinde ağladılar ve göçüp gitmiş olan devletlerini andılar. Tarihte buna benzer bir bağlılık ve vefa görülmüş değildir.
Bu savaşın kurbanları sayısızdı. Yahtıda ve Samariya’da hemen hemen insan kalmamıştı; her taraf çöl haline gelmişti. Asilerden ele geçenler esir olarak satıldı. Pazara o kadar çoi^^^ birden dökülmüştü ki, fıatlai' o zamana ka-^görülmedik derecedeHattâ Yahuda’nm adı bile silindi; burası
bir şeyi de yaptı: Helen-Lâtin dünya görüşünün bu uzlaşmak bilmez Yahudi dinini yasak etti. Bu tektanrıcı din yok olmalıydı onca, yasak edilmiş olan sünnetin yanı sıra, bütün dinsel kurallar, ta sabbat dinleruneye ve yiyecekler hakkında hükümlere kadar yasaktı
Üç yıl sonra Antonius Pius imparator olunca bu yasaklar kald)f,|^ Yahudilere dinsel özgürlüklerini geri verdi. Sünnetle hadım etmenin birk
Yahudiliğin şaşmaya değer hayat gücünün en belirli örneklerindenbiti^ bu korkunç felâketlerden sonra da Sanhedrin’in ve onun başındak, Nasi’nin varlıklarının devam edişidir(..). Belki de Antonius Pius’un tolerans politikasında Sanhedrin’in çabalarının etkisi de olmuştu.
Yahudiliğin ortadan kaldırılması için yapılanlar boşa çıkmıştı. Gerçi İsraei ve Yahuda tarihinin en önemli kısımlarının içinde geçtiği yerler harap olmuşta ve buralarda artık Yahudi kalmamıştı. Ama buna karşılık, o zamana kadar küçümsenen ve tarihte yeri bile olmayan Galilea yavaş yavaş, Yahudiliğin odak noktası haline geldi. j
Fikir hayatının merkezi, yüz yıl önce, Antipas tarafından Taberye gölmiin batı kıyısında kurulmuş olan Tiberyas şehri oldu(..). Bu garip topluma insanın Platon’un düşündüğü bilgeler devleti diyeceği gelir: Gerçi bu bir devletli.ama ne ordusu, ne tapınağı, ne de ibadet merasimi vardı. Bu sıkı bir birlik halinde, kendi kanunları ve dinî işlerde mahkemeleriyle, bir toplumdu. Bu, Tevrat devleti idi.
Anlaşıldığına göre, Yahudiliğin bu yeni yaşayış tarzı, Babil’de de, isyan Trajan tarafmdan kanlı bir şekilde bastırıldıktan sonra kunılmuştu. Artık burada da dinsel işlerde, kendi şeriatları cari olan. Aramı dili konuşan kapalıl® toplum bulunmaktaydı (..).
Babil Yahudiliğinin başında da ‘Reş Galutha’ yani ‘Tutsaklık Başı' unvanını taşıyan bir dinî prens vardı. Yahudi toplumu burada, devletiçindebiı devlet gibiydi, hattâ cinayet dâvalanna bile kendileri bakabiliyor ve idam cezası verebiliyorlardı(..). Bu, M.S. 5. yüzy^^is^ sürdü. Ondan sonrada Yahudiliğin devlet hayatı kesin olarak som
Biri Filistin’de, öteki Fırat kıyılanndJBB|jr^^B|hudi topluluğun^ Mezopotamya’daki çok daha önemliydihayatı
Yuda'nm, İmparator Marc Aurel’/e dost olduğu rivayet edilir (..)•
^^inin zamanında Filistin’de barış hüküm sürmüştü ve bu sayede akade-^çalışmalargelişebilmişti. Ama Rabbi Vuda bu durgunluk devrinin böyle 0ipfid^miyeceğini biliyordu
gabbi Yuda'nm hazırladığı ‘Mişna’ hem daha önceki kanun hükmüne gi-^ fch'alan, hem de kendi maiyetindeki Rabbi’Ierin verdiklerini bir araya ı-jplamaktaydı. Çok temiz ve akıcı bir Jbranice ile yazılmış olan bu kitap altı lûliinıe aynimtştı:
Zaaim (Tohum): Tevrat’taki, fakirler, kâhinler ve Levililerin hasattan paylan üzerine olan hükümleri ele alır ve açıklar. Tartma dair bütün hükümler /gbu bölümdedir.
^Moed(Belirli vakitler): Tevrat’ta bulunan, ya da ağızdan ağza gelen, Sab-
^ Aı/'â bayram günlerine, oruçlara ve Yahudi takvimine ait hükümleri içine ıhr.
Nsbsim (Kadınlar): Evlenme, boşanma, kadın erkek münasebetleri üzeri-X olan hükümler bu bölümdedir.
Nezüdn (Zarar). Bu bölüm Yahudilerin hukuk ve ceza kanunlarıdır.
Kadoşin (Kutsal şeyler): Tapmak hizmetleri, kâhinlerin ödevleri, kurban-lar üzerinedir.
Tabarotb (Temizlenme): Dinsel temizlik ve murdarlık üzerinedir. Bunda işHerin ve nesnelerin temizlik ve mundarlığı tartışılmaktadır (..).
AmaMişna’nm içine almadığı öğretiler çoktu. Bir yandan bunların, bir yan-daMişna’mn kılı kırk yararcasına incelenmesi ve tefsirleriyle iki muazzam neydana geldi: Filistin ve Babil Tahnud’lan. Bunlardan Babil Talmud’u Talmud'unun sekiz katı daha büyüktür. Talmud, Yahudilerin temel din Idu ve onJan ayrılıklara, çekişmelere düşmekten korudu. Her iki Tal-ısiklopediler gözüyle de bakabiliriz.sigorta